از دادرسی سنتی تا حکمرانی داده‌محور، روایت یک پنج‌ساله جهادی در دادگستری آذربایجان غربی

یادداشت : شاهرخ احمدزاده

این استان که به دلیل موقعیت راهبردی و مرزی خود با چالش‌های پیچیده‌ای نظیر قاچاق، تصرف اراضی ملی و پرونده‌های کثیرالشاکی روبروست، توانسته است با مدیریت ناصر عتباتی و بهره‌گیری از حکمرانی داده‌محور، الگویی از «عدالت در دسترس و قاطع» را ارائه دهد.

 انسداد گلوگاه‌های فساد، صیانت ۱۱ درصدی از حقوق ملی

یکی از درخشان‌ترین بخش‌های کارنامه دادگستری آذربایجان غربی، شناسایی و برخورد با بسترهای فسادزاست. بر اساس گزارش‌های خبرگزاری میزان، این استان موفق به شناسایی ۱۴ گلوگاه فساد با اهمیت ملی شده است که این رقم معادل ۱۱ درصد از کل گلوگاه‌های فساد شناسایی‌شده در سطح کشور است. تمرکز بر حوزه‌هایی نظیر شهرداری‌ها، گمرکات و منابع طبیعی، نه تنها منجر به بازگشت هزاران میلیارد تومان به بیت‌المال شده، بلکه با سیستمی کردن فرآیندها، امکان بازگشت مفسدان به این حوزه‌ها را به حداقل رسانده است. در همین راستا، ثبت بیش از ۳۵۰۰ گزارش مردمی در سامانه‌های نظارتی نشان از اعتماد شهروندان به اراده دستگاه قضا در برخورد با تخلفات دارد.

هوشمندسازی و انقلاب در دادرسی الکترونیک

در مسیر تحقق اهداف برنامه هفتم پیشرفت، دادگستری استان با استقرار کامل نظام‌های هوشمند، موفق به کاهش چشمگیر اطاله دادرسی شده است. میانگین زمان رسیدگی به پرونده‌ها در این استان با کاهشی محسوس، اکنون به استانداردهای برنامه تحول نزدیک شده است. اجرای طرح دستیار هوشمند قضایی و برگزاری صدها جلسه دادگاه علنی برخط شفافیت قضایی را به سطحی نوین ارتقا داده است. این دادگاه‌های برخط، علاوه بر جنبه‌های آموزشی برای نخبگان، امکان نظارت عمومی بر فرآیند صدور حکم را فراهم کرده و به افزایش اتقان آرا منجر شده است.

 صیانت از حقوق عامه و احیای واحدهای تولیدی

آذربایجان غربی در حوزه حقوق عامه، رویکردی تهاجمی علیه متعدیان به حقوق ملت داشته است. برخورد قاطع با تغییر کاربری‌های غیرمجاز و تخریب ویلاهای مجلل که کانون برخی جرایم اخلاقی بودند، پیامی روشن به زمین‌خواران صادر کرد. از سوی دیگر، در حوزه اقتصاد مقاومتی، دستگاه قضایی استان با ورود مستقیم به مشکلات واحدهای تولیدی، مانع از تعطیلی ده‌ها کارخانه و بیکاری هزاران کارگر شده است. این حمایت‌ها که در قالب جلسات ستاد پیگیری اجرای سیاست‌های اقتصاد مقاومتی انجام می‌شود، نشان‌دهنده نقش‌آفرینی عدلیه در امنیت اقتصادی منطقه است.

سرمایه اجتماعی، از آزادی زندانیان تا صلح و سازش

نگاه انسانی و اصلاح‌گرایانه در عدلیه استان، در آمارهای آزادی زندانیان جرایم غیرعمد تجلی یافته است. تنها در یک سال اخیر، با همت ستاد دیه و قضات استان، بیش از ۱۲۰۰ زندانی مالی به آغوش خانواده بازگشتند. همچنین، استقرار موفق دادگاه‌های صلح و تقویت شوراهای حل اختلاف، باعث شده است که درصد قابل‌توجهی از پرونده‌ها پیش از ورود به چرخه قضایی، با رضایت طرفین مختومه شود که این امر به کاهش ورودی پرونده‌ها و افزایش آرامش روانی جامعه کمک شایانی کرده است.

تحقق برنامه عملیاتی ۱۴۰۴ و کسب رتبه‌های برتر در ارزیابی‌های کشوری، نشان می‌دهد که دادگستری آذربایجان غربی از یک نهاد صرفاً رسیدگی‌کننده به یک نهاد پیشگیرانه و تحولی بدل گشته است.