آذربایجان غربی استانی با پیشینه‌ای درخشان در تاریخ علمی و فرهنگی و با برخورداری از بیش از ۷۰۰ هزار دانش‌آموز مستعد، امسال در جدول برترین‌های ماراتن نفس‌گیر کنکور نماینده‌ای نداشت.

این گزاره فقط یک شکست مقطعی دریک آزمون تستی نیست، بلکه نشانه‌ای عمیق از یک ساختار فرسوده و نیازمند بازنگری در حوزه آموزش و پرورش و توسعه سرمایه انسانی استان است.

واکاوی این چالش نیازمند نگاهی فراتر از مقصر دانستن دانش‌آموزان یا مدارس است و باید در چندین ساحت اساسی به بررسی علل آن پرداخت چرا که کنکور امسال، آینه‌ای از وضعیت واقعی آموزش و پرورش استان است.

تا زمانی که آموزش به عنوان «موتور محرک توسعه استراتژیک آذربایجان‌غربی» دیده نشود و زیرساختها در این زمینه بازنگری نشود، تکرار چنین آمارهای ناامیدکننده‌ای در سال‌های آتی نیز دور از ذهن نخواهد بود.

کالایی‌شدن آموزش

واقعیت غیرقابل‌انکار کنکور در دهه اخیر این است که قبولی در رتبه‌های زیر ۱۰۰، دیگر منحصر به «هوش و پشتکار فردی» متکی نیست، بلکه تابع مستقیمی از سرمایه‌گذاری مالی خانواده‌ها و دسترسی به مدارس خاص، کادر پروازی، مشاوران برجسته و امکانات فوق‌برنامه است.

در استان‌های توسعه‌یافته‌تر مانند تهران، اصفهان، یزد و تبزیز، سهم مدارس سمپاد و غیرانتفاعی‌های برند به‌مراتب سازمان‌یافته‌تر عمل می‌کند و نتایج آن را می‌شود در این ویترین اعلامی به وضوح مشاهده کرد.

کمبود ۹ هزار کلاس درس، درآمد سرانه پایین‌تر در آذربایجان‌غربی نسبت به سایر نقاط کشور که بارها در سخنرانی های مسوولان و آمارهای موجود اعلام و آورده شده و نبود امکان رقابت مالی بخش بزرگی از خانواده‌ها، دانش‌آموزان این منطقه را در خط شروع ماراتن در موقعیتی نابرابر قرار می‌دهد.

نابرابری در توزیع نیروی انسانی باکیفیت و کمبود معلم متخصص

یکی از شاخص‌های بحرانی آموزش و پرورش آذربایجان‌غربی، چالش مزمن کمبود کادر آموزشی مجرب، به‌ویژه در پایه‌های حساس دوره دوم متوسطه است.

بازنشستگی حجم بالایی از دبیران و معلمان توانمند در سال‌های اخیر، عدم جذب متناسب نیروهای کارآزموده و بکارگیری نیروهای حق‌التدریس یا غیرتخصصی در دروسی که تعیین‌کننده رتبه‌های ممتاز هستند (مانند زیست‌شناسی، فیزیک، ریاضی و فلسفه)، سطح عمومی آموزش را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است.

این موضوع در بررسی میانگین معدل پایان سال دانش آموزان استان به وضوح مشاهده می‌شود و نیازمند پیگیری جدی مسوولان از وزارت اموزش و پرورش است.

ضعف زیرساختی و کیفیت آموزشی در مدارس

در گذشته، مدارس سمپاد (تیزهوشان) استان و نمونه مردمی ها به ویژه در مرکز استان در ارومیه و سایر شهرستانها مهمترین ستون رتبه‌آوری استان بودند.

اما در سال‌های اخیر به دلیل فقدان برنامه‌ریزی استراتژیک، کمبود منابع آزمایشگاهی و پژوهشی و تضعیف انگیزه کادر اداری و آموزشی، فاصله کیفی این مدارس با مراکز مشابه در کلان‌شهرهایی نظیر تهران، یزد یا تبریز افزایش یافته است.

البته نمی توان تاثیر مصوبه جدید کنکور و تاثیر قطعی معدل را در آن نادیده گرفت. تغییر قوانین پذیرش در کنکور و افزایش وزن نمرات امتحانات نهایی، آزمون را از یک رقابت مقطعی به یک نبرد مستمر تبدیل کرده است.

استان‌هایی که در زیرساخت برگزاری آزمون‌های نهایی، تصحیح دقیق اوراق و آموزش مهارت‌های تشریحی‌نویسی به دانش‌آموزان پیشرو بوده‌اند، جهش چشمگیری داشته‌اند.

جای بسی تاسف است که معدل نهایی دانش‌آموزان استان بیانگر فاصله و عدم هماهنگی سیستم آموزشی آذربایجان‌غربی با استانداردهای ارزشیابی نوین است و ضعف چشمگیری در این زمینه وجود دارد.

با نگاهی عمیق تر به این موضوع تشکیل اتاق فکر ارتقای کیفیت آموزشی در استان با گردهمایی کارشناسان، رتبه‌های برتر ادوار گذشته و معلمان سرآمد برای بازطراحی روش‌های تدریس و هدایت تحصیلی، تمرکز ویژه بر ارتقای نمرات نهایی با آموزش جامع دبیران در خصوص شیوه‌های نوین تصحیح و طراحی آزمون‌های نهایی متناسب با دستور العملهای ابلاغی یک ضرورت عملی به نظر می رسد.

حمایت هدفمند از استعدادهای مناطق محروم و مرزی و تقویت مدارس سمپاد و نمونه دولتی در راس سایر مدارس با ارتقای اعتبارات، آزمایشگاه‌ها و بهره‌گیری از دبیران تخصصی انگیزه‌مند در این مراکز هم از موارد قابل توجه است.

آذربایجان‌غربی استانی با بیش از ۷۰۰ هزار دانش آموز است کمبود معلم و کلاسهای درس هنوز موضوعی است که آموزش و پرورش استان سالهاست با آن مواجه است و تمام این کاستی ها در نهایت در خروجی این سیستم خود رانشان میدهد.