مشق همبستگی در شب ارومیه، از میدان غیرت تا خانه‌های امید

شاهرخ احمدزاده

بدرقه کاروانی از لوازم ضروری زندگی به سوی خانه‌هایی که در تلاطم جنگ رمضان (اسفند ۱۴۰۴ تا خردادماه ۱۴۰۵) از گرما تهی شده بودند، فراتر از یک اقدام بروکراتیک، پیامی نمادین بود.انسجام ملی، واژه‌ای برای سخنرانی نیست کنشی است در متن واقعه در روزهایی که غبار جنگ تحمیلی سوم و آسیب به زیرساخت‌ها روان جامعه مرزنشین را فرسوده بود، این حرکت نشان داد که آذربایجان‌غربی ظرفیت تبدیل تهدید تخریب به فرصت انسجام را داراست.

مدیریت بحران فراتر از شعار، در متن عمل جنگ رمضان، جراحتی عمیق بر کالبد زیرساختی و معیشتی استان وارد کرد. طبق گزارش‌های رسمی خبرگزاری ایرنا و اسناد استانداری، تخریب گسترده منازل و اختلال در شریان‌های حیاتی، بیش از ۵۰۰۰ خانوار را (به استناد آمار بهزیستی) در وضعیت اضطراری قرار داد. در چنین شرایطی، مدل مدیریتی اعمال شده با محوریت رضا رحمانی استاندار منطقه، خوانشی نوین از حکمرانی محلی را ارائه داد.

تمرکز بر پرهیز از موازی‌کاری و هم‌افزایی بی‌سابقه میان نهادهای حاکمیتی، نیروهای مسلح و نهادهای مدنی، منجر به اعزام فوری کاروانی شامل یخچال، اجاق‌گاز و اقلام اساسی برای خانوارهای آسیب‌دیده شد. آنچه این اقدام را متمایز می‌کند، صرفاً توزیع کالا نیست بلکه مدیریت زمان است. واکنشی در کمتر از دو هفته، آن هم با تکیه بر زنجیره تأمین داخلی، نشان‌دهنده بلوغی است که در بحران‌های گذشته کمتر شاهد آن بوده‌ایم. این مدل که بر اعتماد متقابل استوار است، می‌تواند به مثابه یک دستورالعمل ملی در مدیریت بحران‌های آتی مورد استفاده قرار گیرد.

در نظریات نوین جامعه‌شناسی، تاب‌آوری یک ملت نه در قدرت نظامی، بلکه در میزان پایداری پیوندهای اجتماعی آن سنجیده می‌شود. آذربایجان‌غربی در روزهای پس از جنگ نوعی واکنش ترکیبی هماهنگ‌شده را به نمایش گذاشت که در آن، مرز میان دولت و ملت در مسیر خدمت، کمرنگ شد استانداری با پذیرش نقش تسهیل‌گر و نه قیم اجازه داد تا بخش خصوصی و خیّرین، پیشران بازسازی باشند.

ورود مقتدرانه پارلمان بخش خصوصی (اتاق بازرگانی) به این کارزار، نقطه عطفی بود. این تجربه‌ای نوین در بازیابی سرمایه اجتماعی است جایی که فعال اقتصادی، سود خود را در گرو آرامش جامعه می‌بیند. اینجاست که انسجام ملی، از یک مفهوم انتزاعی به یک واقعیت ملموس تبدیل می‌شود واقعیتی که در آن، یخچال و تلویزیون ارسالی به مناطق محروم و محلات جنگ زده ، نه یک قلم کالا، بلکه سندی بر حضور مقتدرانه ما در برابر آسیب است.

روایت‌های انسانی، مرهمی بر روان خسته جنگ، فراتر از تخریب بتن و آهن، امنیت روانی را هدف می‌گیرد. گزارش‌های وزارت بهداشت از افزایش نرخ اضطراب و افسردگی در مناطق درگیر، گویای عمق فاجعه است. در این میان، شنیدن صدای کنشگران، انسانی‌ترین لایه این حماسه است.

رئیس اتاق بازرگانی ارومیه، این اقدام را نه یک تکلیف اداری بلکه یک رسالت انسانی برشمرد. برای آن مادری که در هیاهوی انفجارها، سرپناه و اثاثیه زندگی‌اش را از دست داده، رسیدن این کاروان به معنای بازگشت نبض زندگی به رگ‌های خانه است.

این هدایا، حسی از کرامت و تنها نبودن را در دل آسیب‌دیدگان زنده کرده است. این، دقیقاً همان نقطه‌ای است که سیاست به خدمت انسان درمی‌آید و اقتدارملی، وجهه‌ای رحمانی به خود می‌گیرد.

آذربایجان‌غربی امروز صرفاً یک استان مرزی آسیب‌دیده نیست بلکه آزمایشگاهی برای سنجش غیرت ملی است. تأکید بر معرفی این منطقه به عنوان الگوی کشوری تعهدی است که در میدان عمل به اثبات رسید. در حالی که طبق گزارش وزارت راه، بیش از ۳۰ درصد از زیرساخت‌های مناطق مرزی در این جنگ آسیب دیده، بازسازی اطمینان اجتماعی پیش از بازسازی کالبدی، انتخابی هوشمندانه بود.

ملت‌ها نه با پیروزی‌های نظامی، بلکه با روایت‌های همدلی‌شان در تاریخ ماندگار می‌شوند. کاروان همبستگی آذربایجان‌غربی، فصلی زرین از این کتاب همدلی است. این الگو به ما می‌آموزد که در برابر تندباد حوادث، کنار هم ایستادن تنها راه ماندن است. این روایت باید در جریده‌های تاریخ ثبت شود تا آیندگان بدانند در روزگار سختی، فرزندان آذربایجان چگونه با دستانی پر از مهر، به پیشواز خانه‌های دل‌شکسته رفتند.